NGA TURIZMI I RĖRĖS DHE DIELLIT TEK TURIZMI KULTUROR
Reportazh » NGA TURIZMI I RĖRĖS DHE DIELLIT TEK TURIZMI KULTUROR
Reportazh nga GĖZIM LLOJDIA
Njė vizitė nė drejtorinė rajonale tė Monumenteve tė kulturės
Nė tė gjithė gjeografinė,qė ka shtrirje rrethi i Vlorės,ekzistojnė monumente.pika arkeologjike dhe monumente natyre tė rralla me peshė nga historia,vende natyrale dhe atraksione shekullore ,rruga pėr ti kuptuar kėto duket tashmė e qartėsuar,bashkimi i turizmit me ambientin. Favorizimi i interesit pėr zonat e brendshme ku shquhen monumentet dhe pika natyrore,qė kanė shkruar historinė e qėmoēme.
Ėshtė kėrkuar si mund tė thithen turistė nė zonėn malore ku buron lumi Shushica. Nga 3 shpellat e famshme tė kėtij rrethi,shpella e Lepenicės, pėrmban brenda guackės sė saj shkrimet mė tė hershme kėtu shquhen 19 figura njerėzish tė stilizuar dhe 8 figura gjometrike tė ēregullta. Nė qėndėr tė saj ėshtė figura e njė njeriu qė tregon kult. Mendohet se kjo pikturė i pėrket fundit tė mijėvjecarit tė III. Drejtori Rajonal i monumenteve, shton se kjo ėshtė njė vlerė unikale nė tė gjithė Mesdheun, por pėr tė vizituar shpellėn e rrallė me visaret brenda, duhen 3 orė nė kėmbė.
Kėtė xhevahir tė rrallė ku gjėnden shkrmet prehistorike nuk ėshtė e vizitueshme pėr shkakun e mungesės sė rrugės. Njė problem thelbėsor ėshtė dėmtimi i shpellės sė shkruar.E njohur si shpella e Pėllumbave. Tavani i saj rreth 3 m ėshtė dėmtuar.Janė prishur figurat gjeometrike.
Si mundet tė qėndroj kaq gjakftohtė pushteti vendor,pėr kėtė pasuri qė e kanė krijuar tė parėt. Shkrimet prehistorike kanė qėnė njė mėnyrė pėr tė shprehur me anė tė vizatimeve. Shpella pėrmban vlera, por vizitorėt e saj janė keqbėrėsit,qė zhgarravisin figurat e lashta. Mungesa e infrastrukturės rrugore ėshtė kyēi,por tė ardhurat qė do tė sillnin turistėt do tja vlente pėr harxhimet.
ORIKU
Oriku antik,(Orikumi)ėshtė njė qytet i mbyllur brenda gardhit ushtarak.Oriku,ky liman i rėndėsishėm ekonomik shek VI i forcuar me murre ka qėnė shikues nė duelin mes Cezarit dhe Pompeut.Mbajtės i Orikut ishte Pompeu ,ku si stacion pėr flotėn e tij,por pas 6 janarit viti 48,Cezari e mori pa luftė dhe vendosi legjionet e tij.Oriku u shfrytėzua nga romakėt,nga maqedonasit,ku flota e Aleksandrit tė Madh nė vitin 214 e pushtoi. Shfaqet nė periudhėn bizantine dhe mesjetė me emrin Jeriko. Nė pushtimin osman"Pashaliman".
Qė nga viti 1965 kur njė ekspeditė ruso-shqiptare kryen gėrmime deri sa u shfaq teatri 500 vende.Gėrmimet e mėtejshme u mbyllėn,zona u quajt ushtarake.Edhe sot qyteti antik qėndron nė kėtė status ushtarak.Ėshtė kėrkuara,qė zona e rėndėsishme me vlera kulturore tė nxiret jashtė territorit ushtarak,me synimin pastrimin,gėrmimin,rifillimin e ekspeditave arkeologjike,tė bėhet e vizitueshme nga turistėt,qė mbrijnė deri nė plazhet e Orikumit nė kohė zhegu.Janė ruajtur teatri,akreopoli i qytetit qė ėshtė pėrbėrė nga gurėt e gdhendur nė shkėmbin e gurėve tė Palokastrės,ka stera uji,themele banesash,nė mot tė qetuar,tė kristaltė dallohen rrugėt e qytetit antik nė lagunė.Aty ruhet njė toponim i rėndėsishėm varri i ushtarit tė Cezarit.
18 KISHA
Nga 18 kisha tė shpallura monument kulture nė Vlorė,kisha e Zvėrnecit njė ndėrtim tipik bizantin shek.X,autoritetet fetare qė e administrojnė nė kohėn e sotme kanė ndėrhyrė pa praninė e Institutit,duke dėmtuar vlerat origjinale si fragmente tė pikturės murale.Mirėpo problemi tjetėr ėshtė shkuarja,ku duhen drita,ujė,rrugė.Laguna e Nartės dhe bregdeti ka monumente tė natyrės,qė tėrheqin turistėt,por si gjithkund deri atje ska rrugė.
Kisha e Marmiroit datim shek.XII ka formė kubike nga jashtė me kupola e tambur.Dyshemeja ka formėn e kryqit.Gurėt e qosheve dhe qemerėve janė marrė nga ndėrtesat antike tė Orikut.Vizitorėt janė tė interesuar,por mungon infrastruktura e nevojshme rrugore.Njė vlerė pėrbėjnė kishat e bregdetit,qė krahasohen me kishat e Voskopojės ku studjues rus,francezėt dhe grekė janė marrė me studimin.Pėr ti rikthyer nė orgjinalitet kėrkohen financime,restaurime tė brendshme,tė jashtme.Tre mozaikėt,qė janė gjendur nė rrethin e Vlorės,ai mė i famshmi i Mesaplikut ruhet ende nė palėt e Drejtorisė Rajonale dhe ende nuk ka fonde pėr ta dėrguar ku ėshtė marė dhe montuar nė vendin e gjetur.Gurėt e kėtij mozaiku kanė madhėsi 10-15 mm janė me ngjyrė tė bardhė,okėr,rozė,gri tė errtė,tė gjelbėr,apo me tone tė pėrafėrta me ato.Pamja e mozaikut ėshtė figura nė sektor tė vecantė katėrkėndėsh, rombe,gjashtkėndėsh,trekėndėsh.Nė qėndėr ėshtė portreti i vizatuar nė profil i njė burri qė nė kokė mban njė majuc.e cila mbulon flokėt e gjatė dhe tė errėt.Njė kordele e kuqe valvitet nė pjesėn e djathtė janė inicialet e mbishkrimit APARKEAS,emri i personazhit,ndėrtuar nė shek.V
Mozaiku i Rexhepajt ėshtė i thjeshtė i pėrketė periudhės romake.
Sė fundi,ėshtė zbuluar manastiri i kishės sė Beshos nė Sherishtė tė Vlorės.Periudha palokristiane.Kanė vlera origjinale tė papėrsėritshme nga ana e ormetikės dhe teknika e punimit.Ėshtė nė gurė me ngjyra.Nga tė gjitha objektet e shpallura monument kulture nė Drejtorinė Rajonale tė Monumenteve,drejtori shprehet se,kėtu ka munguar financimet 10 vjetėt e fundit.Monumentet qė kanė vlera origjinale,qė tėrheqin turistėt kėrkojnė investime.Shėmbujt e fqinjėve janė domethėnės si kanė ecur nė rrugėn e turizmit me ndėrthurjen e kulturės,traditės vendase dhe historisė.Njė vit iku dhe turistėt e ardhur nga perėndimi nuk shquan me sytė e tyre kėto vlera,qė janė pjesė e pasurisė kombėtare.Duhet thėnė se nuk ka patur njė vlersim pėr kėtė lloj turizmi qė tėrheq elitėn e turistėve nėpėr vendet e botės.Mesdheu ėshtė afėrsia jonė me botėn,qė kėto vlera mbajnė gjallė turizmin e tyre.U shfrytėzuan matėriale tė Drejtorisė sė Monumenteve tė kutlturės Vlorė dhe botime turistike.
Pėrgatiti: Luigj Shkodrani