40 vjetori i shpikjes dhe eksperimentit tė parė me internetin - Aktuale.dk

40 vjetori i shpikjes dhe eksperimentit tė parė me internetin

Shkencė & Teknologji » 40 vjetori i shpikjes dhe eksperimentit tė parė me internetin

1969-a ishte viti kur njeriu zbriti nė Hėnė, kur nė njė fermė tė Nju Jorkut u zhvillua festivali i famshėm Woodstock dhe kur lindi ARPANET-i, pararendėsi i Internetit. Por ngjarja qė do tė bėnte histori ishte 2 shtatori 1969, kur 20 vetė tė mbledhur nė njė laborator tė Universitetit tė Kalifornisė nė los Anxhelos morėn pjesė nė njė eksperiment tė pazakontė: dy kompjuter kaluan nga njėri tek tjetri tė dhėna elektronike me anė tė njė kablli. Kėshtu lindi ARPANETI, tė cilit mė vonė iu shtuan edhe universitete tė tjera amerikane. Kjo shėnoi nė fakt edhe lindjen e Internetit. Le t’i hedhim tani njė vėshtrim disa zhvillimeve tė cilat sollėn kompjuterat dhe Internetin qė ne njohim sot.

Si mund tė ishte shekulli i 21 pa kompjuterin?
Vėshtirė tė pėrfytyrohet.
Por disa e kanė tė vėshtirė tė pėrfytyrojnė se kompjuterat, tė cilėt kanė pushtuar jetėn moderne, nuk kanė mė shumė se 1 shekull qė ekzistojnė.
Kompjuterat e parė ndihmuan forcat aleate tė fitojnė Luftėn e Dytė Botėrore, duke analizuar dhe deshifruar kodet naziste.

Nga fundi i viteve 60, ata filluan tė pėrdoren pėr tė analizuar rezultatet e zgjedhjeve.
Nė vitin 1968, Hewlett Packard futi pėr herė tė parė nė pėrdorin termin “kompjuter personal” duke hedhur nė tregun makinėn llogaritėse 911A.
Shpikja e mikroprocesorėve prej silici nė vitet 70, e futi kompjuterin nė njė epokė tė re. Qarqet e vegjėl elektronikė tė krijuar direkt mbi sipėrfaqen e gjysmėpėrēuesit arrinin tė mbanin njė informacion tė madh nė pėrmasat e vogla tė mikroprocesorit.

Pastaj lindėr lojrat elektronike dhe mė pas e-mail-i, duke krijuar kėshtu njė revolucion tė vėrtetė social dhe industrial. Nė vitin 1981, firma IBM hodhi nė pėrdorim kompjuterin e parė qė mund tė vendosej mbi njė tryezė. Ai kishte njė memorje prej vetėm 16 kilobajt.
Nė vitet 80, kompjuterat personalė u shfaqėn nė shtėpitė tona, pėrdorimi i tij u bė pėr disa njė hobi ndėrsa prapashtesa tė tilla si ".com" apo ".org" morėn pėrdorim tė gjerė.
Nė Swindon tė Britanisė ndodhet njė muze kompjuterash ku mes tė tjerash ėshtė ekspozuar njė kub i zi – modeli i kompjuterit i pėrdorur nga Tim Berners-Lee, shpikėsi i uebit.

Simon Webb, kuratori i muzeut shpjegon:
“Ėshtė diēka e rrallė qė e kemi sidomos tė mbajtur kaq mirė. Ėshtė njėri prej kompjuterave me tė cilėt Tim Berners-Lee krijoi uebin."
Internet nuk u pėrhap menjėherė. Por ai mori vrull nė vitet 90, kur fizikani britanik Lee shpiku uebin dhe kur kompania America Online vuri nė dispozicion njė shėrbim interneti qė lidhi pėr herė tė parė me njėri-tjetrin miliona njerėz nė tė gjithė botėn.

Nė Swindon u testua pėr herė tė parė karta e kreditit Mondex, qė shėrbeu si bazė pėr kartat e sotme tė kreditit qė pėrdorin mikroprocesorė dhe shhoqėrohen me njė PIN – Numėr Identifikimi Personal.
Nė muze ruhet njė koleksion i madh lojrash elektronike, si Sonic the Hedgehog, Packman dhe Tetris.
Drejtori i Muzeut, Jeremy Holt, thotė se fėmijėt e sotėm as qė e kanė idenė se si ishte jeta pa kompjutera. "Ata janė rritur me internetin dhe nuk mund ta pėrfytyrojnė botėn pa tė. Ideja ėshtė tė tregojmė se si ishin lojrat e para elektronike, sa tė thjeshta dhe sa mirė ishin programuar megjithė aftėsitė e kufizuara tė kompjuterave.” Nėnpresidenti i firmės Intel, Gordon Graylish, gjeti diēka intereante nė Muze.

"Ky ishte nė fakt kompjuteri im i parė portativ nė vitin 1981, Osborne 1. Ai nuk ka memorje por punon vetėm me disqe. Ekrani ishte fare i vogėl dhe kompjuteri punonte me bateri. Ishte goxha i rėndė dhe kushtonte rreth 3 mijė dollarė. Qė nga ajo kohė, ēmimet kanė rėnė shumė."

Kompjuteri, Interneti dhe Uebi janė transformuar shumė gjatė dekadave.
Bota pret tė shohė tani se ē’formė do tė ketė brezi i ri i mekanizmave tė komunikimit dhe lojrave.

Burim info: Zėri i Amerikės
02-09-2009