;)
;)
;)
Fantazia ėshtė jetike - nė 100 vjetorin e lindjes sė autores pėr fėmijė Astrid Lindgren
Portret » Fantazia ėshtė jetike - nė 100 vjetorin e lindjes sė autores pėr fėmijė Astrid Lindgren
Artikull i pėrkthyer nga gjermanishtja
Sot me 14 nėntor nėna suedeze e letėrsisė pėr fėmijė Astrid Lindgren i mbush 100 vjet. Lindgren ėshtė njė pėrjashtim nė rradhėn e shkrimtarėve pėr fėmijė. Mė shumė se 90 libra ka shkruar krijuesja e Pipi Corapegjatės tė pėrkthyer nė mė shumė se 92 gjuhė(edhe ne gjuhen shqipe) . Nė Gjermani tirazhi ėshtė rreth 30 milionė kopje.
Cmimin nobel pėr letėrsinė Astrid Lindgren nuk e ka marrė kurrė megjithėse ka qenė shpesh nė listėn e kandidatėve. Por suksesin mbarėbotėror tek fėmijėt dhe tė rriturit nė tė gjithė botėn e ka patur tė sigurtė edhe pa kėtė cmim. Nė 14 nėntor Astrid Lindgreen do tė ishte bėrė 100 vjec.
Lindgren, autorja qė ka revolucionuar letėrsinė pėr fėmijė, e konsideronte jetike fantazinė: "Mendoj se fantazia ėshtė e nevojshme dhe pėr fat ka ende njerėz qė kanė fantazi!"
Fantazia e njerėzve e para sė gjithash e tė vegjėlve i ka dhėnė krahė Astrid Lindgrenit gjatė gjithė jetės. Me histori herė plot tension, herė prekėse, herė tė trishtueshme e herė moskokēarėse ajo ė shtė futur nė zemrat e fėmijėve nga e gjithė bota. Heronjtė e saj tė vegjėl tė librave "Fėmijėt e Bulerby", "Karlson mbi ēati", "Mihel nė kusinė e supės" e para sė gjithash "Pipi corapegjata" ishin capkėnė dhe tė gjallė. Ndryshe nga personazhet e "mbarė" tė cilėt karakterizonin deri atėherė letėrsinė pėr fėmijė.
Pipi Corapegjata, anarkistja me gėrsheta tė kuq, ėshtė krijesa mė e famshme e Astrid Lindgrenit. Vajza qė ėshtė mė e fortė se burri mė i fuqishėm, qė jeton vetėm nė vilėn ngjyra-ngjyra dhe qė bėn cfarė i pėlqen, entuziasmon qysh prej vitit 1945 fėmijėt nė tė gjithė botėn. Veēanėrisht nė Gjermaninė e pasluftės kjo figurė simbolizonte vlera jo autoritare pėrpara se lėvizja e '68-s tė vinte nė pikėpyetje autoritetet e vjetra.
Astrid Lindgren publikon qysh nė moshėn 19 vjeēare tregime tė shkurtra nė revista, nė shumicėn e rasteve me pseudonim. Me "Pipi Corapegjatėn" sekretarja e njė shtėpie botuese arrin suksesin si shkrimtare dhe brenda njė kohe tė shkurtėr edhe jashtė vendit. Ende sot me 7 milionė ekzemplarė "Pipi Corapegjata" ėshtė njė nga librat mė tė shitur nė Gjermani. Sipas botuesit gjerman tė Lindgrenit, Oetinger, nė tė gjithė botėn janė nė treg rreth 145 milionė libra tė shkrimtares suedeze.
Mesazhi i Lindgrenit nė fjalėn e saj tė falenderimit pėr "cmimin e Paqes tė Librarive Gjermane" nė vitin 1978 nė Frankfurt ishte ky: respket pėr fėmijėt nė liri dhe siguri.
"Edukim i lirė dhe jo autoritar nuk do tė thotė qė fėmijėve tė mos u kushtohet vėmendje. Ne tė gjithė kemi nevojė pėr norma sjelljeje, tė rritur dhe fėmijė, dhe pėrmes shėmbullit tė prindėrve tė tyre fėmijėt mėsojnė mė shumė se me ēdo metodė tjetėr."
Vetė Astrid Lindgren u edukua nė atmosferėn gazmore e plot dashuri e pėrkushtim prindėror nė atdheun e saj Vimerbi. Kujtimet nga fėmijėria e saj e lumtur nė fermėn e prindėrve pasqyrohen nė shumė tregime tė saj. Por nuk ėshtė vetėm kjo botė e vogėl dhe e lumtur qė i bėn kaq tė parezistueshėm librat e Astrid Lindgrenit. Edhe temat serioze si dhuna, varfėria dhe vdekja nuk janė kursyer nga Lindgreni. Ajo dinte si tė trajtonte anėt e errėta tė jetės nė libra si p.sh. "Vėllezėrit zemėrluan" me tė cilėt prekte zemrat e lexuesve tė saj tė vegjėl pa i tronditur ata.
"Ata qė tani janė fėmijė njė ditė do tė drejtojnė punėt e botės ku jetojnė nėse prej tyre do tė mbetet ende diēka. Janė ata qė do tė vendosin mbi luftėn dhe paqen dhe se nė ēfarė shoqėrie do tė jetojmė. Nė njė shoqėri ku dhuna ėshtė nė rritje apo nė njė ku njerėzit jetojnė nė paqe dhe mirėkuptim me njėri-tjetrin."
Mesazhi i Astrid Lindgrenit pėr paqe dhe mirėkuptim ėshtė nderuar. Ajo ka marrė shumė ēmime, vetėm ēmimin Nobel pėr letėrsinė jo megjithėse ka qenė shpesh nė listėn e kandidatėve. Nėse do t'a kishte marrė Lindgren do tė kishte qenė shkrimtarja e parė pėr fėmijė dhe do t'a kishte merituar thonė pikėrisht nė kėto ditė tė jubileut shumė zėra nga fusha e letėrsinė.
Por tė nevojshėm Lindgren nuk e ka patur Nobelin. Bashkėkombasit e zgjodhėn atė nė shkurt tė vitit 1999 suedezen mė tė dashur tė shekullit. Dhe luftėtarja e tė drejtave e fėmijėve dhe kafshėve ka arritur disa suksese edhe nė politikė: falė saj u miratua njė ligj i ri pėr mbrojtjen e kafshėve. Dhe vetėm njė vit pasi mbajti nė Frankfurt nė vitin 1978 fjalimin e saj tė famshėm "Kurrė dhunė" Suedia si vendi i parė miratoi ligjin qė ndalonte ndėshkimin fizik tė fėmijėve. Nė fjalėn falenderuese pėr "Ēmimin e paqes tė librarive gjermane" Lindgren tregoi historinė e vogėlushit qė duhej tė kėrkojė vetė shkopin me tė cilin mamaja do t'a ndėshkojė:
"Vogėlushi u vonua shumė. Mė nė fund u kthye duke qarė dhe tha: "unė nuk gjeta asnjė shkop, por ja ku ke njė gur me tė cilin mund tė mė qėllosh." Por pas kėtyre fjalėve nėna filloi tė qante sepse papritur gjithēka e pa me sytė e fėmijės. (...) Atėherė nėna e vendosi gurin nė njė raft nė kuzhinė dhe atje mbeti ai si njė kujtesė e vazhdueshme pėr nėnėn qė tė mos harronte premtimin e dhėnė: kurrė dhunė!"
Pėrgatiti: Luigj Shkodrani
Sot me 14 nėntor nėna suedeze e letėrsisė pėr fėmijė Astrid Lindgren i mbush 100 vjet. Lindgren ėshtė njė pėrjashtim nė rradhėn e shkrimtarėve pėr fėmijė. Mė shumė se 90 libra ka shkruar krijuesja e Pipi Corapegjatės tė pėrkthyer nė mė shumė se 92 gjuhė(edhe ne gjuhen shqipe) . Nė Gjermani tirazhi ėshtė rreth 30 milionė kopje.
Cmimin nobel pėr letėrsinė Astrid Lindgren nuk e ka marrė kurrė megjithėse ka qenė shpesh nė listėn e kandidatėve. Por suksesin mbarėbotėror tek fėmijėt dhe tė rriturit nė tė gjithė botėn e ka patur tė sigurtė edhe pa kėtė cmim. Nė 14 nėntor Astrid Lindgreen do tė ishte bėrė 100 vjec.
Lindgren, autorja qė ka revolucionuar letėrsinė pėr fėmijė, e konsideronte jetike fantazinė: "Mendoj se fantazia ėshtė e nevojshme dhe pėr fat ka ende njerėz qė kanė fantazi!"
Fantazia e njerėzve e para sė gjithash e tė vegjėlve i ka dhėnė krahė Astrid Lindgrenit gjatė gjithė jetės. Me histori herė plot tension, herė prekėse, herė tė trishtueshme e herė moskokēarėse ajo ė shtė futur nė zemrat e fėmijėve nga e gjithė bota. Heronjtė e saj tė vegjėl tė librave "Fėmijėt e Bulerby", "Karlson mbi ēati", "Mihel nė kusinė e supės" e para sė gjithash "Pipi corapegjata" ishin capkėnė dhe tė gjallė. Ndryshe nga personazhet e "mbarė" tė cilėt karakterizonin deri atėherė letėrsinė pėr fėmijė.
Pipi Corapegjata, anarkistja me gėrsheta tė kuq, ėshtė krijesa mė e famshme e Astrid Lindgrenit. Vajza qė ėshtė mė e fortė se burri mė i fuqishėm, qė jeton vetėm nė vilėn ngjyra-ngjyra dhe qė bėn cfarė i pėlqen, entuziasmon qysh prej vitit 1945 fėmijėt nė tė gjithė botėn. Veēanėrisht nė Gjermaninė e pasluftės kjo figurė simbolizonte vlera jo autoritare pėrpara se lėvizja e '68-s tė vinte nė pikėpyetje autoritetet e vjetra.
Astrid Lindgren publikon qysh nė moshėn 19 vjeēare tregime tė shkurtra nė revista, nė shumicėn e rasteve me pseudonim. Me "Pipi Corapegjatėn" sekretarja e njė shtėpie botuese arrin suksesin si shkrimtare dhe brenda njė kohe tė shkurtėr edhe jashtė vendit. Ende sot me 7 milionė ekzemplarė "Pipi Corapegjata" ėshtė njė nga librat mė tė shitur nė Gjermani. Sipas botuesit gjerman tė Lindgrenit, Oetinger, nė tė gjithė botėn janė nė treg rreth 145 milionė libra tė shkrimtares suedeze.
Mesazhi i Lindgrenit nė fjalėn e saj tė falenderimit pėr "cmimin e Paqes tė Librarive Gjermane" nė vitin 1978 nė Frankfurt ishte ky: respket pėr fėmijėt nė liri dhe siguri.
"Edukim i lirė dhe jo autoritar nuk do tė thotė qė fėmijėve tė mos u kushtohet vėmendje. Ne tė gjithė kemi nevojė pėr norma sjelljeje, tė rritur dhe fėmijė, dhe pėrmes shėmbullit tė prindėrve tė tyre fėmijėt mėsojnė mė shumė se me ēdo metodė tjetėr."
Vetė Astrid Lindgren u edukua nė atmosferėn gazmore e plot dashuri e pėrkushtim prindėror nė atdheun e saj Vimerbi. Kujtimet nga fėmijėria e saj e lumtur nė fermėn e prindėrve pasqyrohen nė shumė tregime tė saj. Por nuk ėshtė vetėm kjo botė e vogėl dhe e lumtur qė i bėn kaq tė parezistueshėm librat e Astrid Lindgrenit. Edhe temat serioze si dhuna, varfėria dhe vdekja nuk janė kursyer nga Lindgreni. Ajo dinte si tė trajtonte anėt e errėta tė jetės nė libra si p.sh. "Vėllezėrit zemėrluan" me tė cilėt prekte zemrat e lexuesve tė saj tė vegjėl pa i tronditur ata.
"Ata qė tani janė fėmijė njė ditė do tė drejtojnė punėt e botės ku jetojnė nėse prej tyre do tė mbetet ende diēka. Janė ata qė do tė vendosin mbi luftėn dhe paqen dhe se nė ēfarė shoqėrie do tė jetojmė. Nė njė shoqėri ku dhuna ėshtė nė rritje apo nė njė ku njerėzit jetojnė nė paqe dhe mirėkuptim me njėri-tjetrin."
Mesazhi i Astrid Lindgrenit pėr paqe dhe mirėkuptim ėshtė nderuar. Ajo ka marrė shumė ēmime, vetėm ēmimin Nobel pėr letėrsinė jo megjithėse ka qenė shpesh nė listėn e kandidatėve. Nėse do t'a kishte marrė Lindgren do tė kishte qenė shkrimtarja e parė pėr fėmijė dhe do t'a kishte merituar thonė pikėrisht nė kėto ditė tė jubileut shumė zėra nga fusha e letėrsinė.
Por tė nevojshėm Lindgren nuk e ka patur Nobelin. Bashkėkombasit e zgjodhėn atė nė shkurt tė vitit 1999 suedezen mė tė dashur tė shekullit. Dhe luftėtarja e tė drejtave e fėmijėve dhe kafshėve ka arritur disa suksese edhe nė politikė: falė saj u miratua njė ligj i ri pėr mbrojtjen e kafshėve. Dhe vetėm njė vit pasi mbajti nė Frankfurt nė vitin 1978 fjalimin e saj tė famshėm "Kurrė dhunė" Suedia si vendi i parė miratoi ligjin qė ndalonte ndėshkimin fizik tė fėmijėve. Nė fjalėn falenderuese pėr "Ēmimin e paqes tė librarive gjermane" Lindgren tregoi historinė e vogėlushit qė duhej tė kėrkojė vetė shkopin me tė cilin mamaja do t'a ndėshkojė:
"Vogėlushi u vonua shumė. Mė nė fund u kthye duke qarė dhe tha: "unė nuk gjeta asnjė shkop, por ja ku ke njė gur me tė cilin mund tė mė qėllosh." Por pas kėtyre fjalėve nėna filloi tė qante sepse papritur gjithēka e pa me sytė e fėmijės. (...) Atėherė nėna e vendosi gurin nė njė raft nė kuzhinė dhe atje mbeti ai si njė kujtesė e vazhdueshme pėr nėnėn qė tė mos harronte premtimin e dhėnė: kurrė dhunė!"
Pėrgatiti: Luigj Shkodrani